Uw software richt schade aan: wie betaalt?
Bijgewerkt op 21 november 2026.
Wat er verandert op 9 december 2026
Sinds 1985 beschermt een eenvoudige Europese regel slachtoffers: veroorzaakt een gebrekkig product schade, dan vergoedt de fabrikant, zonder dat een fout bewezen moet worden. Men spreekt van foutloze of objectieve aansprakelijkheid. Het slachtoffer moet alleen het gebrek, de schade en het verband tussen beide aantonen.
Die regel was bedoeld voor voorwerpen: een ketel die ontploft, speelgoed dat verwondt. Hij liet een gapend gat: software. Niemand wist echt of een app of firmware (het programma in een toestel) een "product" was.
Richtlijn (EU) 2024/2853, gepubliceerd op 18 november 2024, dicht dat gat. Ze vervangt die van 1985 voor alle producten die na 9 december 2026 in de handel worden gebracht of in gebruik worden genomen. De punten die een bedrijfsleider aanbelangen:
- Software is een product, of ze nu op een toestel is geïnstalleerd, online toegankelijk is of als abonnement wordt verkocht (de tekst noemt "software as a service"). AI-systemen worden uitdrukkelijk vermeld, en hun ontwikkelaars zijn fabrikanten.
- Een AI die bijleert, blijft de verantwoordelijkheid van de fabrikant: bij de beoordeling van het gebrek houdt de rechter rekening met het vermogen van het product om na de verkoop "verder te leren".
- Updates tellen mee. Een fabrikant kan niet langer zeggen "het gebrek is na de verkoop ontstaan" als het door een update komt, of door het ontbreken van een beveiligingsupdate die hij in handen had.
- Cyberbeveiliging hoort bij de definitie van een gebrek: de voor de veiligheid relevante cyberbeveiligingseisen behoren tot de criteria.
- Het bewijs wordt makkelijker voor het slachtoffer. De rechter kan het bedrijf verplichten zijn technische documenten over te leggen, en een gebrek vermoeden wanneer het product te complex is om uit te leggen (de tekst noemt machinaal leren).
- De gedekte schade wordt ruimer: medisch erkende schade aan de psychische gezondheid, vernietiging of beschadiging van privégegevens. De vrijstelling van 500 euro die de oude richtlijn toeliet voor materiële schade verdwijnt.
- Geen enkel beding kan deze aansprakelijkheid beperken tegenover het slachtoffer (artikel 15). Algemene voorwaarden die zeggen "wij wijzen elke aansprakelijkheid af" zijn daartegen waardeloos.
Wat niet verandert: het slachtoffer heeft drie jaar om op te treden vanaf het moment dat het de schade, het gebrek en de aansprakelijke kent, en in elk geval maximaal tien jaar na het in de handel brengen (vijfentwintig jaar voor letsel dat zich traag ontwikkelt).
En in België?
De richtlijn moet tegen 9 december 2026 omgezet zijn, en ze laat de lidstaten bijna geen ruimte: het is een "maximale" harmonisatie, niet strenger en niet soepeler. Op 16 oktober 2026 diende de regering een wetsontwerp in dat het Burgerlijk Wetboek wijzigt en een artikel 877/1 in het Gerechtelijk Wetboek invoegt (Kamerdocument 56K1784). De commissie voor Justitie keurde de artikelen goed op 13 november; op het moment van schrijven heeft de plenaire stemming nog niet plaatsgevonden. Het tijdschema is krap, maar de inhoud is bekend: die van de richtlijn.
Valt uw kmo eronder?
De richtlijn viseert "marktdeelnemers". De vraag is dus niet "gebruikt u software?", maar "welke rol speelt u bij het in de handel brengen ervan?".
| Uw situatie | Uw rol volgens de richtlijn | Wat dat betekent |
|---|---|---|
| U ontwikkelt en verkoopt software, een app, een onlinedienst, een AI-systeem | Fabrikant | Als eerste aansprakelijk |
| U verkoopt onder uw naam of merk een product dat een ander maakte (white label) | Fabrikant | Aansprakelijk alsof u het zelf maakte |
| U koopt buiten de EU (China, Verenigde Staten, Verenigd Koninkrijk) en verkoopt door in België | Importeur | Aansprakelijk als de fabrikant niet in de EU gevestigd is |
| U wijzigt een product "ingrijpend" (nieuwe functies, vervangen firmware, gewijzigd risicoprofiel) en verkoopt het daarna | Fabrikant van het gewijzigde product | Aansprakelijk voor wat u veranderde |
| U verkoopt gewoon door (winkel, webshop) | Distributeur | Alleen aansprakelijk als u niet binnen een maand de Europese fabrikant of importeur aanwijst |
| U gebruikt software voor uw werk | Mogelijk slachtoffer | Weinig bescherming: zie verder |
Enkele nuttige preciseringen:
Vrije en opensourcesoftware valt er niet onder als ze buiten een handelsactiviteit wordt ontwikkeld of geleverd. Een bedrijf dat opensourcesoftware verkoopt, of levert in ruil voor persoonsgegevens, valt er wel weer onder.
Kleine softwareontwikkelaars behouden een bescherming. Een micro- of kleine onderneming die een softwarecomponent aan een fabrikant levert, kan contractueel afspreken dat die fabrikant geen verhaal op haar uitoefent (artikel 12). Het slachtoffer wordt hoe dan ook vergoed door de fabrikant van het volledige product.
Een IT-integrator is zelden fabrikant. Software bij een klant installeren en instellen, binnen het kader dat de uitgever voorziet, is in principe geen ingrijpende wijziging. De grens wordt overschreden wanneer u de functies of het veiligheidsniveau verandert en het product daarna opnieuw op de markt brengt.
Als gebruiker: waarom de richtlijn u weinig beschermt
Dit punt vergeten de meeste samenvattingen. De richtlijn geeft alleen natuurlijke personen recht op schadevergoeding, en ze sluit twee zaken uit die voor een bedrijf essentieel zijn:
- schade aan goederen die uitsluitend voor beroepsdoeleinden worden gebruikt;
- vernietiging of beschadiging van gegevens die, al is het maar gedeeltelijk, voor beroepsdoeleinden worden gebruikt.
Concreet: als een boekhoudpakket uw klantendossiers beschadigt, of een foute update uw kassa blokkeert, helpt de richtlijn u niet. Uw verhaal blijft het contract met uw leverancier, met zijn plafonds en uitsluitingen, die tussen professionals in principe geldig blijven. Voor een onlinedienst is de aansprakelijkheid van de leverancier vaak begrensd, bijvoorbeeld tot het bedrag dat over een bepaalde periode is betaald: lees die clausule voordat een incident u ertoe dwingt.
Uw werknemers daarentegen zijn natuurlijke personen: raken zij gewond door gebrekkige apparatuur, of worden hun privébezittingen beschadigd, dan geldt de richtlijn voor hen.
Een voorwaarde om niet te verwaarlozen: installeer de updates. De richtlijn bepaalt dat de fabrikant in principe niet aansprakelijk is voor een gebrek dat een beveiligingsupdate zou hebben verholpen, als de eigenaar die niet heeft geïnstalleerd. Updates laten liggen betekent dus een argument verliezen op de dag dat een toestel schade veroorzaakt. Ze bepaalt ook dat ze geen enkele fabrikant verplicht updates te leveren: die verplichting komt uit een andere tekst, de Cyber Resilience Act (zie verder).
Een illustratief geval
Een verzonnen geval, maar opgebouwd uit gangbare situaties. Een kmo van zes personen in Luik verkoopt online, onder eigen merk, slimme stekkers en thermostaten die in Azië worden gemaakt en worden bediend via een app van de fabrikant. In februari 2027 ontregelt een update van de app sommige thermostaten, die op vol vermogen blijven hangen. In een appartement oververhit een elektrische radiator en beschadigt een parketvloer en een zetel.
Vóór 9 december 2026 had de klant moeten vechten om te bewijzen dat een app een product is, en kon de vrijstelling van 500 euro gelden. Met de nieuwe regels:
- de kmo is fabrikant, want de thermostaat draagt haar merk;
- het gebrek komt van een update onder controle van de fabrikant: ze kan niet aanvoeren dat het na de verkoop ontstond;
- haar algemene voorwaarden, die elke aansprakelijkheid uitsluiten, zijn waardeloos tegenover de klant;
- ze kan zich keren tegen de Aziatische fabrikant, als haar contract dat voorziet en als ze hem kan laten betalen.
De thermostaat die in 2025 werd verkocht, blijft onder het oude stelsel. Die van januari 2027 valt onder het nieuwe.
Concreet: drie opties
| Optie | Kosten | Tijd | Risico |
|---|---|---|---|
| Niets doen | Vandaag geen | Geen | U ontdekt uw rol van fabrikant of importeur op de dag van een claim, met een verzekering die software misschien niet dekt |
| Zelf de balans opmaken | Enkele uren | Een halve dag voor de inventaris, plus het gesprek met uw makelaar | Goed voor een kmo die maar één of twee producten verkoopt; risico een rol te missen (white label, rechtstreekse invoer) |
| U laten begeleiden | Afhankelijk van de omvang van uw catalogus | Eén à twee vergaderingen | Volledige inventaris van producten en software, leverancierscontracten nagelezen met uw advocaat, precieze vragen voor uw verzekeraar |
In elk geval volstaan vier stappen om te beginnen:
- Maak een lijst van wat u in de handel brengt: producten, apps, onlinediensten, producten onder uw merk, invoer van buiten de EU.
- Houd uw leveranciers bij: naam en Europees adres van de fabrikant of importeur per product. Een distributeur die hen binnen een maand kan aanwijzen, is niet aansprakelijk.
- Bel uw makelaar: dekt uw verzekering productaansprakelijkheid software, updates, schade aan gegevens? Vraag het antwoord schriftelijk.
- Herlees uw aankoopcontracten: voorzien ze verhaal op uw leverancier buiten de EU, een garantie op updates, een ondersteuningsperiode?
Voor uw informaticus
Toepassing in de tijd. Het criterium is de datum waarop elk product in de handel werd gebracht of in gebruik genomen (artikel 2, lid 1). Voor software die voortdurend wordt bijgewerkt, redeneert de richtlijn in termen van "controle van de fabrikant": zolang hij updates levert of toestaat, blijft het product onder zijn controle, en het gebrek wordt beoordeeld op het moment dat het die controle verlaat (artikel 7, lid 2, e). Een update die het product ingrijpend wijzigt, maakt er een nieuw product van, met een nieuwe termijn van tien jaar (artikel 17, lid 1, b).
Wat geen product is. "Informatie" is geen product: de inhoud van bestanden, e-books of "loutere broncode" van software vallen er niet onder (overweging 13). Een AI-model dat binnen een dienst draait, daarentegen wel.
Verbonden diensten. Een digitale dienst zonder welke het product een van zijn functies niet kan vervullen (de cloud van een thermostaat, bijvoorbeeld) is een component van het product (artikel 4, punten 3 en 4). Een falen ervan maakt de fabrikant van het product aansprakelijk.
Bewijs. Artikel 9: openbaarmaking van relevant bewijsmateriaal, beperkt tot wat nodig en evenredig is, met bescherming van bedrijfsgeheimen. Artikel 10: vermoeden van gebrekkigheid als de verweerder niets openbaar maakt, als het product een verplichte veiligheidseis niet naleeft, of bij een duidelijke storing; een vermoeden is ook mogelijk bij buitensporige moeilijkheden door technische complexiteit.
Vrijstellingen. Het verweer van het "ontwikkelingsrisico" (artikel 11, lid 1, e) blijft bestaan: de fabrikant ontsnapt aan aansprakelijkheid als hij bewijst dat de objectieve stand van de kennis niet toeliet het gebrek te ontdekken. Maar de vrijstelling "gebrek ontstaan na het in de handel brengen" geldt niet voor een verbonden dienst, software of de updates ervan, het ontbreken van een noodzakelijke beveiligingsupdate of een ingrijpende wijziging, wanneer die onder controle van de fabrikant vallen (artikel 11, lid 2).
Wat volgt. Sinds 11 september 2026 verplicht de Cyber Resilience Act (verordening (EU) 2024/2847) fabrikanten van producten met digitale elementen om actief uitgebuite kwetsbaarheden en ernstige incidenten te melden; de andere verplichtingen, waaronder het beheer van kwetsbaarheden tijdens de ondersteuningsperiode, gelden vanaf 11 december 2027. Een inbreuk op de CRA zal meewegen bij de beoordeling van een gebrek in de zin van de richtlijn. De specifieke richtlijn over wettelijke aansprakelijkheid voor AI, voorgesteld in 2022, heeft de Commissie in oktober 2025 officieel ingetrokken: voor AI is de richtlijn productaansprakelijkheid voortaan de referentietekst, naast het gemene aansprakelijkheidsrecht.
Voor het regelgevende luik van AI (verplichtingen van de AI Act, tijdschema), zie ons artikel over de AI Act en kmo's. Voor de dagelijkse updatediscipline: tien valkuilen van een pc-park in een kmo en IT-monitoring.
Test uzelf
Dit artikel legt algemene regels uit; het vervangt niet het advies van een advocaat over uw situatie.
Bronnen
Belgische Kamer van volksvertegenwoordigers. (2026). Wetsontwerp tot wijziging van de bepalingen van het Burgerlijk Wetboek betreffende de aansprakelijkheid voor producten met gebreken en tot invoeging van artikel 877/1 in het Gerechtelijk Wetboek (DOC 56 1784). https://www.dekamer.be/kvvcr/showpage.cfm?section=/flwb&language=nl&cfm=/site/wwwcfm/flwb/flwbn.cfm?legislist=legisnr&dossierID=1784
Europese Commissie. (2025, 6 oktober). Intrekking van voorstellen van de Commissie (C/2025/5423). Publicatieblad van de Europese Unie. https://eur-lex.europa.eu/eli/C/2025/5423/oj
Europese Commissie. (z.d.). Cyber Resilience Act: reporting obligations. Shaping Europe's digital future. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/cra-reporting
Richtlijn 85/374/EEG van de Raad van 25 juli 1985 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der lidstaten inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken. (1985). Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/1985/374/oj
Richtlijn (EU) 2024/2853 van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2024 inzake aansprakelijkheid voor producten met gebreken en tot intrekking van Richtlijn 85/374/EEG van de Raad. (2024). Publicatieblad van de Europese Unie, L 2024/2853. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2024/2853/oj
Verordening (EU) 2024/2847 van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2024 betreffende horizontale cyberbeveiligingsvereisten voor producten met digitale elementen (verordening cyberweerbaarheid). (2024). Publicatieblad van de Europese Unie. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/2847/oj