Een AI-tool invoeren in uw kmo: de checklist vóór de uitrol (personeel, charter, AVG, AI Act)

Daniel Platteau

In Frankrijk hebben rechters AI al stilgelegd

In juli 2025 schortte de rechtbank van Créteil het gebruik van AI-tools (schrijven, samenvatten, transcriptie) op bij een persgroep die ze had uitgerold zonder haar ondernemingsraad te raadplegen. In mei 2026 deed het hof van beroep van Parijs hetzelfde voor ChatGPT en een schrijfassistent bij een andere uitgever. De redenering is eenvoudig: die tools zijn een nieuwe technologie die de arbeidsomstandigheden verandert, dus het personeel moest vóór de uitrol geraadpleegd worden, niet erna.

België heeft zijn eigen regels, maar de logica is dezelfde. Nog vóór de boetes van de AI Act is het vaak het arbeidsrecht dat eerst van toepassing is.

1. Het personeel: informatie en raadpleging

Bedrijven met minstens 50 werknemers: cao nr. 39

Collectieve arbeidsovereenkomst nr. 39 van 1983 verplicht de werkgever om de werknemersvertegenwoordigers te informeren en te raadplegen wanneer hij investeert in een nieuwe technologie met belangrijke collectieve gevolgen voor de werkgelegenheid, de arbeidsorganisatie of de arbeidsvoorwaarden. Dat is het geval wanneer ze minstens de helft van de werknemers van een beroepscategorie treft, en minstens 10 van hen.

• Wanneer? Uiterlijk drie maanden vóór de invoering.
• Wie? De ondernemingsraad of, bij ontstentenis, de vakbondsafvaardiging.
• Wat? Schriftelijk: de aard van de technologie, de economische en technische redenen, de sociale gevolgen, de timing. Het overleg gaat daarna over werkgelegenheid, arbeidsorganisatie, veiligheid en gezondheid, en opleiding.
• En als u het niet doet? De werkgever mag niet ontslaan om redenen die verband houden met die technologie. Doet hij het toch, dan is hij een vergoeding van drie maanden brutoloon verschuldigd, bovenop de opzeg.

Een AI-assistent die door het hele administratieve team wordt gebruikt, of een tool die de behandeling van klantvragen verandert, kan perfect aan die voorwaarden voldoen.

Het comité voor preventie en bescherming op het werk (CPBW)

De gevolgen voor veiligheid en gezondheid (werkdruk, stress, tempo opgelegd door de tool) vallen onder het CPBW, verplicht vanaf 50 werknemers. Afhankelijk van het geval zijn de ondernemingsraad, het CPBW en de vakbondsafvaardiging niet allemaal tegelijk betrokken.

Kleine bedrijven

Onder 50 werknemers is cao nr. 39 niet van toepassing. Maar zonder CPBW en zonder vakbondsafvaardiging verplicht de welzijnswet de werkgever om zijn werknemers rechtstreeks te raadplegen over het welzijn op het werk. En in de praktijk is een tool die zonder uitleg wordt opgelegd een slecht gebruikte tool: een infovergadering en tijd voor vragen kosten weinig.

2. Een gebruikscharter, vóór de ingebruikname

Leg de regels vast voor iedereen er zelf verzint: toegelaten tools, verboden gegevens, menselijke controle, een aanspreekpunt. De zeven punten van een doeltreffend charter staan in ons artikel over shadow AI (in het Frans). Stel het voor wanneer u het personeel informeert: dat is het ideale moment.

3. De AVG: drie controles

• Het contract met de leverancier: een verwerkersovereenkomst (artikel 28 AVG), waar de gegevens worden gehost en of uw gegevens gebruikt mogen worden om modellen te trainen. Professionele abonnementen voorzien dat meestal, gratis accounts zelden.
• De werknemers informeren: als de tool gegevens over hen verwerkt (gebruikslogs, evaluaties), moeten ze dat weten.
• De gegevensbeschermingseffectbeoordeling (GEB): verplicht wanneer de verwerking een hoog risico inhoudt. De lijst van de Gegevensbeschermingsautoriteit vermeldt onder meer de systematische observatie van het gedrag van personen en het gebruik van nieuwe technologische oplossingen. Een tool die het werk van werknemers volgt of beoordeelt valt er vaak onder; een schrijfassistent meestal niet. Bij twijfel voert u de beoordeling uit: ze documenteert ook uw keuzes.

Voor het dagelijkse gebruik van een assistent, zie ook AI en AVG: wat u erin mag zetten (in het Frans).

4. De AI Act: wat al geldt, en wat eraan komt

Op het werk gelden onder meer als « hoog risico »: tools die sollicitaties sorteren, helpen beslissen over promotie of ontslag, taken verdelen op basis van gedrag, of prestaties volgen en beoordelen. Een assistent die enkel brieven opstelt, hoort er in principe niet bij, tenzij hij gebruikt wordt om zulke beslissingen voor te bereiden. Voor de volledige timing, zie ons artikel over de AI Act voor kmo's (in het Frans).

De checklist

1. Beschrijf de tool: wat hij doet, wie hem zal gebruiken, welke gegevens hij verwerkt.
2. Controleer de drempels: 50 werknemers of meer? Belangrijke collectieve gevolgen? Zo ja, informeer en raadpleeg minstens drie maanden vooraf.
3. Kies een professioneel abonnement met een verwerkersovereenkomst.
4. Voer de GEB uit als de tool het personeel volgt of beoordeelt.
5. Stel het charter op en stel het voor aan het team.
6. Leid op: een korte sessie volstaat vaak om aan artikel 4 van de AI Act te voldoen.
7. Begin met een beperkte pilot, en stuur bij voor u veralgemeent.

Test uzelf

Bij ExsIT

We helpen u de juiste tool te kiezen, hem veilig te configureren, het charter op te stellen en het informatiedossier voor het personeel voor te bereiden. Voor de sociale procedure zelf werken we samen met uw sociaal secretariaat of adviseur.

Stand van de regels in oktober 2026; controleer altijd de geldende versie.

Bronnen

Autorité de protection des données. (2019). Décision n° 01/2019 du 16 janvier 2019 relative à la liste des traitements soumis à une analyse d'impact (in het Frans). https://www.autoriteprotectiondonnees.be/publications/decision-n-01-2019-du-16-janvier-2019.pdf

CSC. (z.d.). L'intelligence artificielle sur votre lieu de travail (in het Frans). https://www.lacsc.be/csc-militant/themes/nouvelles-technologies

FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg. (z.d.-a). Participation directe des travailleurs en matière de bien-être (in het Frans). https://emploi.belgique.be/fr/themes/concertation-sociale/organes-et-procedures-de-concertation-dans-lentreprise-ce-cppt-ds-etc-5

FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg. (z.d.-b). Vie privée, signalement et nouvelles technologies (in het Frans). https://emploi.belgique.be/fr/themes/concertation-sociale/organes-et-procedures-de-concertation-dans-lentreprise-ce-cppt-ds-17

Froger-Michon, C. (2025, 29 september). L'IA suspendue : le juge exige la consultation du CSE avant tout déploiement (in het Frans). CMS Francis Lefebvre. https://cms.law/fr/fra/legal-updates/l-ia-suspendue-le-juge-exige-la-consultation-du-cse-avant-tout-deploiement

Kohen Avocats. (2026). IA générative et consultation du CSE : cour d'appel de Paris, 21 mai 2026 (in het Frans). https://kohenavocats.com/ia-generative-consultation-cse-cour-appel-paris-21-mai-2026/

Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 (algemene verordening gegevensbescherming). (2016). EUR-Lex. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2016/679/oj/nld

Verordening (EU) 2024/1689 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juni 2024 tot vaststelling van geharmoniseerde regels betreffende artificiële intelligentie. (2024). EUR-Lex. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj/nld